ओहोटी आली अन् वाळूवर पसरले हजारो ‘कोकी’; वायरी-भुतनाथ किनारा चर्चेत! समुद्राच्या जैवविविधतेचे अनोखे दर्शन

मालवण : मालवण तालुक्यातील वायरी-भुतनाथ समुद्रकिनाऱ्यावर गुरुवारी सकाळी ओहोटीच्या वेळी एक आगळेवेगळे दृश्य पाहायला मिळाले. समुद्राच्या पाण्याबरोबर वाळूत किंवा उथळ पाण्यात आढळणारे स्थानिक भाषेत ‘कोकी’ म्हणून ओळखले जाणारे असंख्य जिवंत शंख ओल्या वाळूच्या पृष्ठभागावर मोठ्या प्रमाणात दिसून आले. नेहमी तुरळक प्रमाणात आढळणारे हे जीव आज अचानक मोठ्या संख्येने दिसल्याने स्थानिक नागरिक आणि समुद्रकिनारी फिरणाऱ्यांमध्ये कुतूहल निर्माण झाले.

स्थानिकांच्या निरीक्षणानुसार, ‘कोकी’ हे समुद्रकिनाऱ्यावरील वाळूत किंवा उथळ पाण्यात आढळणारे जिवंत समुद्री जीव आहेत. भरतीच्या वेळी ते समुद्राच्या पाण्यात राहतात, तर ओहोटीच्या काळात ओलसर वाळूत आश्रय घेतात. मात्र या जीवाची नेमकी प्रजाती कोणती, याबाबत शास्त्रीय ओळख अद्याप स्पष्ट झालेली नाही.

ओहोटीमुळे उघडा पडतो इंटरटायडल झोन

भरती-ओहोटीच्या नियमित नैसर्गिक प्रक्रियेमुळे समुद्राचे पाणी मागे सरकल्यानंतर किनाऱ्यावरील ‘इंटरटायडल झोन’ काही काळ उघडा पडतो. या भागात विविध प्रकारचे शंख-शिंपले, समुद्री गोगलगायी, खेकडे आणि इतर अनेक समुद्री जीवांचे वास्तव्य असते.

ओहोटीच्या वेळी पाणी कमी झाल्यानंतर वाळूमध्ये राहणाऱ्या काही जीवांचे शंख किंवा शरीराचा काही भाग वाळूच्या पृष्ठभागावर दिसू शकतो. ओलसर वाळू त्यांच्यासाठी नैसर्गिक अधिवास मानला जातो.

एवढ्या मोठ्या संख्येने दिसण्याचे कारण काय?

वायरी-भुतनाथ किनाऱ्यावर आज मोठ्या संख्येने ‘कोकी’ दिसण्यामागील नेमके कारण केवळ प्रत्यक्ष निरीक्षणावरून निश्चित करता येणार नाही. ओहोटीची तीव्रता, समुद्राची पातळी, लाटांची दिशा, समुद्री प्रवाह, वाळूची हालचाल तसेच मागील काही दिवसांतील पाऊस यापैकी एक किंवा अनेक नैसर्गिक घटक यामागे कारणीभूत असण्याची शक्यता आहे.

पावसाळ्यात समुद्रातील लाटांची तीव्रता आणि किनाऱ्यावरील वाळू-गाळाची हालचाल वाढते. त्यामुळे वाळूमध्ये राहणाऱ्या समुद्री जीवांचा अधिवासाचा थर उघडा पडू शकतो किंवा हे जीव वरच्या थरात येऊ शकतात. मात्र आजची घटना सामान्य मौसमी प्रक्रिया आहे की स्थानिक समुद्री परिसंस्थेतील बदलाचा संकेत, हे स्पष्ट करण्यासाठी तज्ज्ञांचा अभ्यास आवश्यक आहे.

‘कोकी’च्या प्रजातीची शास्त्रीय ओळख आवश्यक

स्थानिक बोलीत ‘कोकी’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या या जीवाची शास्त्रीय प्रजाती, अधिवास, प्रजननाचा कालावधी आणि भरती-ओहोटीशी असलेला संबंध याची शास्त्रीय नोंद होणे गरजेचे आहे.

यासाठी समुद्रजीवशास्त्रज्ञ किंवा मत्स्यशास्त्र विभागातील तज्ज्ञांनी किनाऱ्याची पाहणी करून या जीवांची शास्त्रीय ओळख करणे महत्त्वाचे ठरणार आहे. त्यासोबतच समुद्राचे तापमान, पाण्याची खोली, वाळूचा प्रकार, भरती-ओहोटीची वेळ आणि परिसरातील इतर समुद्री जीवांची नोंद केल्यास भविष्यातील संशोधनासाठी उपयुक्त माहिती मिळू शकते.

समुद्रकिनाऱ्याच्या जैवविविधतेचे दर्शन

समुद्रकिनारा हा केवळ पर्यटन आणि मासेमारीचा भाग नसून असंख्य समुद्री जीवांचे महत्त्वाचे अधिवासस्थान आहे. विशेषतः भरती-ओहोटीच्या पट्ट्यातील जैवविविधता अत्यंत संवेदनशील असते. या परिसरातील वाळूत राहणारे जीव समुद्री अन्नसाखळीचाही महत्त्वाचा भाग आहेत.

त्यामुळे वायरी-भुतनाथ किनाऱ्यावर दिसलेले हे अनोखे दृश्य केवळ कुतूहलाचा विषय न मानता मालवणच्या समुद्री जैवविविधतेच्या दृष्टीने अभ्यासण्याची गरज आहे. तज्ज्ञांकडून या घटनेची पाहणी आणि ‘कोकी’ची शास्त्रीय ओळख झाल्यास या किनारपट्टीच्या जैवविविधतेबाबत महत्त्वाची माहिती समोर येऊ शकते.